Phát biểu tại chương trình, ông Nguyễn Sỹ Trường, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, nhấn mạnh Dự án là một bước cụ thể hóa cách tiếp cận mới trong công tác phòng ngừa, ứng phó với thiên tai, chuyển từ ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa và hành động sớm dựa trên thông tin dự báo. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan, nắng nóng gay gắt ngày càng ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe, đời sống và sinh kế của người dân, đặc biệt là người lao động ngoài trời, người cao tuổi, trẻ em, người có bệnh nền và các nhóm dễ bị tổn thương tại đô thị.
Ông Nguyễn Sỹ Trường đề nghị tiếp tục phối hợp với các cơ quan chuyên môn rà soát, chuẩn hóa ngưỡng kích hoạt nắng nóng, bảo đảm có cơ sở khoa học, phù hợp với diễn biến thực tế và khả năng triển khai tại địa phương. Đồng thời, cần hoàn thiện quy trình phối hợp, cơ chế chuyển kinh phí, phương án huy động nguồn lực và các gói hỗ trợ phù hợp với từng nhóm đối tượng.
Phó Chủ tịch Trung ương Hội cũng nhấn mạnh vai trò của chính quyền địa phương, Hội Chữ thập đỏ các cấp, cơ quan khí tượng, lực lượng tình nguyện viên và các đối tác trong việc bảo đảm thông tin được truyền tải kịp thời, nguồn lực được chuẩn bị đầy đủ và hỗ trợ đến với người dân trước khi tác động của nắng nóng trở nên nghiêm trọng.
Xây dựng nền tảng sẵn sàng tại cộng đồng
Được triển khai từ năm 2022 đến năm 2026 tại Hà Nội, Hải Phòng và Đà Nẵng, Dự án tập trung vào nhóm người làm việc ngoài trời – một trong những nhóm có nguy cơ cao chịu ảnh hưởng của nắng nóng.
Trong quá trình thực hiện, Dự án đã thu hút 4.136 lượt người tham gia, xây dựng và duy trì mạng lưới 580 tình nguyện viên tại 29 phường. Các tình nguyện viên được tập huấn về tác động của nắng nóng, quy trình vận hành điểm trú tránh nắng, kỹ năng tiếp nhận, hướng dẫn và hỗ trợ người dân, cũng như phương thức phối hợp khi triển khai hành động sớm.
Dự án cũng phối hợp với các địa phương khảo sát, lựa chọn và chuẩn bị các điểm trú tránh nắng cố định, điểm trú tránh nắng di động và một số địa điểm hỗ trợ tại khu dân cư, khu trọ. Các địa điểm này được bố trí trang thiết bị, vật tư cần thiết để cung cấp nước, tạo không gian nghỉ ngơi, làm mát và truyền thông kiến thức chăm sóc sức khỏe trong những ngày nắng nóng.
Trong khuôn khổ Dự án, 541 đơn vị trang thiết bị, hơn 53.000 vật tư phục vụ người dân và 11.108 vật tư truyền thông đã được chuẩn bị. Các trang thiết bị gồm thùng chứa đá, bình đựng nước, ấm điện, nhiệt kế đo độ ẩm, giường gập, loa di động và một số dụng cụ phục vụ vận hành điểm trú tránh nắng. Vật tư hỗ trợ người dân gồm cốc giấy, bình đựng nước, nước đóng chai; vật tư truyền thông gồm quạt cầm tay và poster hướng dẫn phòng, tránh tác động của nắng nóng.
Việc chuẩn bị trước các nguồn lực giúp rút ngắn thời gian triển khai, tạo điều kiện để các địa phương có thể nhanh chóng tổ chức hỗ trợ người dân khi điều kiện thời tiết đạt ngưỡng kích hoạt.
Chưa kích hoạt nhưng đã tạo ra nhiều kết quả
Mặc dù Kế hoạch hành động sớm chưa được kích hoạt trong giai đoạn 2022 – 2026 do điều kiện thời tiết thực tế chưa đồng thời đạt các ngưỡng và thời gian quy định, quá trình triển khai Dự án vẫn đạt nhiều kết quả quan trọng. Các ngưỡng kích hoạt được theo dõi, cập nhật và chia sẻ thường xuyên tới cán bộ Hội, tình nguyện viên và các bên liên quan. Hoạt động tập huấn, giám sát dự báo, khảo sát điểm trú tránh nắng, chuẩn bị trang thiết bị và truyền thông cộng đồng được duy trì, qua đó từng bước hình thành cơ chế phối hợp và năng lực sẵn sàng tại cơ sở.
Thực tiễn này cho thấy giá trị của hành động sớm không chỉ được thể hiện ở thời điểm kế hoạch được kích hoạt, mà còn nằm ở quá trình chuẩn bị trước đó. Việc xây dựng lực lượng, hoàn thiện quy trình, chuẩn bị vật tư và nâng cao nhận thức cộng đồng là những yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu rủi ro khi xảy ra các đợt nắng nóng kéo dài hoặc cực đoan.
Đồng thời, việc chưa kích hoạt cũng là cơ sở để các bên tiếp tục đánh giá mức độ phù hợp của ngưỡng cảnh báo, nghiên cứu khả năng kết hợp giữa thông tin dự báo với các chỉ báo về tác động và mức độ dễ bị tổn thương của cộng đồng.
IFRC tiếp tục đồng hành
Phát biểu tại chương trình, bà Rommanee Kleotanong, Cán bộ cấp cao về ứng phó thảm họa của IFRC, khẳng định IFRC sẽ tiếp tục đồng hành cùng Hội Chữ thập đỏ Việt Nam trong nâng cao năng lực chuẩn bị và hành động sớm. Theo bà Rommanee, việc kế hoạch chưa được kích hoạt không nên chỉ được nhìn nhận là một hạn chế. Đây cũng là cơ hội để các bên cùng nhìn lại quá trình triển khai, đánh giá những điểm phù hợp, nhận diện khó khăn và rút kinh nghiệm để hoàn thiện mô hình. Một kế hoạch hành động sớm chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi thông tin dự báo được truyền tải thông suốt, quyết định được đưa ra kịp thời, nguồn lực và tình nguyện viên luôn sẵn sàng, đồng thời sự hỗ trợ có thể đến với người dân trước khi nắng nóng gây ra những tác động nghiêm trọng.
Tiếp tục hoàn thiện và nhân rộng mô hình
Trong khuôn khổ chương trình, các đại biểu đã thảo luận về ngưỡng cảnh báo, cơ chế giám sát dự báo, quy trình phối hợp, hoạt động của các điểm trú tránh nắng, vai trò của tình nguyện viên và công tác truyền thông tại cộng đồng. Các phiên thảo luận cũng tập trung xác định những nội dung cần tiếp tục duy trì, điều chỉnh và đổi mới trong thời gian tới. Trong đó, các đại biểu đề xuất tăng cường phối hợp giữa Hội Chữ thập đỏ, chính quyền địa phương và cơ quan chuyên môn; nâng cao chất lượng dự báo và giám sát ngưỡng kích hoạt; đa dạng hóa các gói hỗ trợ; đồng thời quan tâm hơn đến yếu tố giới, bảo vệ trẻ em, hòa nhập xã hội và nhu cầu của các nhóm dễ bị tổn thương.
Trên cơ sở kết quả đạt được, Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam sẽ tiếp tục phối hợp với IFRC và Hội Chữ thập đỏ các thành phố Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng rà soát, đánh giá và hoàn thiện mô hình. Hội cũng nghiên cứu khả năng tích hợp hành động sớm ứng phó nắng nóng với các khung hành động sớm đối với bão, lũ và các loại hình thiên tai khác, hướng tới xây dựng cơ chế chủ động, linh hoạt và có khả năng nhân rộng.
Qua Dự án, cách tiếp cận “dự báo – chuẩn bị – hành động sớm” từng bước được cụ thể hóa, góp phần nâng cao năng lực phòng ngừa, ứng phó và giảm thiểu rủi ro thiên tai tại cộng đồng, bảo vệ tốt hơn sức khỏe, tính mạng và sinh kế của người dân trước những tác động ngày càng gia tăng của thời tiết cực đoan.