Hội thảo do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Tổ chức Phát triển Hà Lan (SNV) tổ chức, nhằm thúc đẩy đối thoại, tăng cường hợp tác đa bên và trao đổi các ưu tiên hành động khí hậu của Việt Nam trước thềm Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31), dự kiến diễn ra tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ.
Chia sẻ kinh nghiệm từ thực tiễn hoạt động vì cộng đồng
Thạc sĩ Lê Nữ Thùy Dương, Phó Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ Việt Nam tham gia phiên thảo luận với chủ đề “Sáng kiến đổi mới về biến đổi khí hậu từ cộng đồng”. Bà Lê Nữ Thùy Dương là Phó Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn KN Holdings, Đại biểu Quốc hội khóa XVI và Đại biểu Hội đồng nhân dân thành phố Đồng Nai.
Với kinh nghiệm trong quản trị doanh nghiệp và các hoạt động trách nhiệm xã hội, bà Lê Nữ Thùy Dương chia sẻ góc nhìn thực tiễn về việc huy động sự tham gia của cộng đồng, gắn bảo vệ môi trường với phát triển sinh kế và tăng cường hợp tác giữa các bên trong ứng phó với biến đổi khí hậu. Bà nhấn mạnh cộng đồng không chỉ là đối tượng chịu tác động của biến đổi khí hậu mà còn là chủ thể quan trọng trong nhận diện rủi ro, đề xuất giải pháp và tổ chức thực hiện các sáng kiến thích ứng phù hợp với điều kiện địa phương. Theo đó, cần kết hợp tri thức bản địa, kinh nghiệm của người dân với thông tin dự báo khí tượng, cảnh báo sớm và hướng dẫn khoa học để nâng cao hiệu quả phòng ngừa, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai. Đồng thời, các giải pháp thích ứng cần gắn với bảo vệ hệ sinh thái và bảo đảm sinh kế bền vững, tạo động lực để người dân chủ động tham gia và duy trì kết quả lâu dài. Thực tiễn từ các mô hình phục hồi rừng ngập mặn cho thấy, hiệu quả không chỉ được đánh giá qua diện tích rừng được phục hồi mà còn ở mức độ tham gia của người dân trong quản lý, bảo vệ hệ sinh thái và những lợi ích thiết thực mà mô hình mang lại cho cộng đồng. “Từ thực tiễn hoạt động của Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, chúng tôi nhận thấy cộng đồng không chỉ là đối tượng chịu tác động của biến đổi khí hậu, mà còn là chủ thể tạo ra những giải pháp thích ứng thiết thực nhất” – bà Dương chia sẻ.
Bên cạnh đó, mạng lưới cán bộ, hội viên và tình nguyện viên Chữ thập đỏ tại cơ sở có vai trò quan trọng trong kết nối thông tin cảnh báo với hành động sớm, hỗ trợ kịp thời các nhóm dễ bị tổn thương và huy động nguồn lực tại chỗ khi xảy ra thiên tai.
Trao quyền để cộng đồng chủ động hành động
Một trong những thông điệp trọng tâm được chia sẻ tại phiên tọa đàm là cần chuyển từ cách tiếp cận “làm cho cộng đồng” sang “trao quyền để cộng đồng chủ động hành động”. Theo đó, người dân cần được tham gia thực chất trong toàn bộ quá trình xây dựng và triển khai các chương trình, dự án, từ xác định nhu cầu, lựa chọn giải pháp đến giám sát nguồn lực và duy trì kết quả.
Để thực hiện hiệu quả cách tiếp cận này, các chương trình cần chú trọng lắng nghe ý kiến của người dân, đặc biệt là những nhóm dễ bị tổn thương; linh hoạt điều chỉnh theo điều kiện thực tế của từng địa phương; đồng thời bảo đảm nguồn lực, trách nhiệm giải trình và cơ chế giám sát minh bạch. Đối với các sáng kiến phục hồi hệ sinh thái, người dân cần được tham gia từ khâu xác định khu vực triển khai đến tổ chức thực hiện, chăm sóc, bảo vệ và phát triển sinh kế gắn với tài nguyên thiên nhiên. Trong quá trình đó, các tổ chức xã hội, trong đó có Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, có thể phát huy vai trò kết nối nhu cầu của cộng đồng với chính quyền, doanh nghiệp và các đối tác phát triển, góp phần đưa những sáng kiến từ cơ sở trở thành các giải pháp thiết thực, có khả năng duy trì lâu dài.
Thành công của một dự án không chỉ nằm ở những kết quả đạt được trong thời gian triển khai mà còn ở năng lực, tính chủ động và khả năng tự duy trì những kết quả đó của cộng đồng sau khi dự án kết thúc. Bà Dương nhấn mạnh: “Theo tôi, muốn huy động hiệu quả nguồn lực tư nhân cho thích ứng khí hậu, cần chuyển từ tư duy tài trợ dự án sang đầu tư cho khả năng chống chịu và phát triển bền vững của cộng đồng.”
Tăng cường hợp tác đa bên, bảo đảm nguồn lực bền vững
Để các sáng kiến hiệu quả từ cơ sở được nhân rộng, đại diện Hội Chữ thập đỏ Việt Nam nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường hợp tác giữa Nhà nước, các tổ chức xã hội, doanh nghiệp, đối tác phát triển và cộng đồng. Việc phối hợp cần dựa trên mục tiêu chung, xác định rõ trách nhiệm của từng bên và có cơ chế theo dõi, đánh giá kết quả cụ thể. Về tài chính, cần có phương thức huy động và phân bổ nguồn lực linh hoạt, phù hợp với đặc điểm của từng mô hình. Các sáng kiến mang lại lợi ích công cộng nhưng không tạo ra doanh thu trực tiếp cần được xem xét hỗ trợ từ nguồn lực công và viện trợ quốc tế. Đối với những mô hình phát triển sinh kế tuần hoàn, có thể kết hợp nguồn vốn doanh nghiệp, tín dụng và các cơ chế chia sẻ rủi ro phù hợp.
Đặc biệt, tính bền vững cần được tính toán ngay từ khâu thiết kế dự án, bao gồm xác định đơn vị tiếp tục quản lý, nguồn kinh phí vận hành, trách nhiệm của các bên và phương án nhân rộng sau khi nguồn tài trợ ban đầu kết thúc. Với mạng lưới hoạt động tại cơ sở và lực lượng cán bộ, hội viên, tình nguyện viên, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò kết nối giữa nhu cầu của người dân với chính quyền, doanh nghiệp và các đối tác phát triển; qua đó góp phần huy động nguồn lực, thúc đẩy các sáng kiến thích ứng với biến đổi khí hậu và hỗ trợ hiệu quả hơn cho những nhóm dân cư dễ bị tổn thương.
Việc tham gia các diễn đàn đối thoại và hợp tác quốc tế như Pre-COP31 là dịp để Hội Chữ thập đỏ Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, tiếp thu các cách tiếp cận mới và thúc đẩy sự phối hợp giữa các bên trong phòng ngừa, ứng phó thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu. Thông qua đó, Hội tiếp tục hướng tới mục tiêu góp phần xây dựng cộng đồng an toàn, chủ động trước rủi ro, bảo đảm sinh kế bền vững và nâng cao khả năng chống chịu trước những tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu.