Ảnh: Hội Trăng lưỡi liềm đỏ Libya
Đối với những người làm công tác nhân đạo, có mặt tại hiện trường thường đồng nghĩa với việc chấp nhận những rủi ro mà người khác không thể nhìn thấy.
Đầu năm 2026, ông Xavier Castellanos, Phó Tổng Thư ký IFRC, đã đến thăm Hội Chữ thập đỏ Lebanon và Hội Trăng lưỡi liềm đỏ Iran.
Tại Tyre, Lebanon, ông chứng kiến những tình nguyện viên Chữ thập đỏ ôm nhau trước khi rời khỏi trụ sở. Đó không chỉ là một cái ôm thể hiện tình cảm giữa những người đồng nghiệp. Họ ôm nhau bởi biết rằng có thể họ sẽ không trở về. Ông cũng chứng kiến các nhân viên cấp cứu mặc áo giáp, đội mũ bảo hộ trước khi bước lên xe cứu thương. Những trang thiết bị này không thể bảo đảm họ hoàn toàn an toàn; chúng chỉ có thể giúp họ có thêm một khoảng thời gian quý giá để cứu một người khác trước khi nguy hiểm có thể ập đến.
Tại Iran, ông gặp một đội cứu hộ vừa mất một đồng nghiệp trong cái gọi là “cuộc tấn công kép” -khi một cuộc tấn công thứ hai được thực hiện nhằm vào lực lượng cứu hộ ngay khi họ có mặt tại hiện trường của cuộc tấn công đầu tiên.
Trong hoàn cảnh đó, một câu hỏi đau đớn được đặt ra: Làm thế nào một người có thể thực hiện hồi sức tim phổi cho một nạn nhân, cố gắng cứu một mạng sống, trong khi chính mình lại phải lo sợ cho sự an toàn của bản thân?
Đó là một gánh nặng mà không một người làm công tác nhân đạo nào đáng phải chịu. Theo IFRC, từ đầu năm 2026 đến nay, 28 cán bộ và tình nguyện viên thuộc mạng lưới Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ đã thiệt mạng hoặc bị sát hại khi đang thực hiện nhiệm vụ nhân đạo.
Đây là một trong những giai đoạn chứng kiến mức độ bạo lực nghiêm trọng nhất nhằm vào cán bộ và tình nguyện viên của Phong trào Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế.
Mỗi con số là một con người. Mỗi người có một gia đình, những người đồng nghiệp và một cộng đồng mà họ đã lựa chọn để phục vụ.
Tại Lebanon, một nhân viên y tế của Hội Chữ thập đỏ đã thiệt mạng khi đang thực hiện nhiệm vụ trên xe cứu thương mang biểu tượng Chữ thập đỏ. Tại Iran, các tình nguyện viên của Hội Trăng lưỡi liềm đỏ cũng đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công khi đang cứu trợ người bị thương. Những câu chuyện này cho thấy một thực tế nghiêm trọng: Ngay cả biểu tượng vốn được thiết kế để bảo vệ những người làm công tác nhân đạo cũng không thể tự mình bảo đảm an toàn cho họ nếu các bên không tôn trọng luật pháp quốc tế và các nguyên tắc nhân đạo.
Tại Đại hội đồng Liên hợp quốc tháng 9/2025, trong sự kiện khởi động Tuyên bố về Bảo vệ Nhân viên Nhân đạo, Chủ tịch IFRC Kate Forbes đã chia sẻ về một thực tế ngày càng trở nên phổ biến: Bà đã phải nhiều lần viết thư chia buồn tới gia đình các cán bộ và tình nguyện viên Chữ thập đỏ, Trăng lưỡi liềm đỏ đã hy sinh khi thực hiện nhiệm vụ. Những lá thư ấy mang theo nỗi đau trước sự mất mát của đồng nghiệp, sự biết ơn đối với những người đã cống hiến và niềm hy vọng rằng các quốc gia sẽ cùng nhau cam kết bảo vệ người làm công tác nhân đạo.
Nhưng một tuyên bố trên giấy sẽ không thể tự ngăn được đạn, bom hay các cuộc tấn công.
Chỉ có hành động mới có thể làm được điều đó.
Đây cũng là thông điệp cốt lõi mà IFRC muốn gửi tới cộng đồng quốc tế trong Ngày Nhân đạo Thế giới năm nay.
Bảo vệ những người đang làm nhân đạo: Không chỉ tri ân, mà phải hành động
Trong khuôn khổ chiến dịch Bảo vệ những người đang làm nhân đạo, IFRC tham gia sáng kiến “Stand in Solidarity” (Đứng lên trong sự đoàn kết) do Ủy ban Thường trực Liên cơ quan (IASC) tổ chức, nhằm kêu gọi hành động khẩn cấp để bảo vệ nhân viên nhân đạo và dân thường.
Sáng kiến nhắc nhở các quốc gia và các bên liên quan về trách nhiệm đạo đức và nghĩa vụ pháp lý trong việc bảo vệ nhân viên nhân đạo và dân thường, tôn trọng luật pháp quốc tế và bảo đảm hoạt động nhân đạo có thể được triển khai an toàn, không bị cản trở.
Chủ tịch IFRC Kate Forbes và Tổng Thư ký IFRC Jagan Chapagain nhấn mạnh: “Một sinh mạng mất đi cũng đã là quá nhiều.”
Theo lãnh đạo IFRC, thế giới đang ở thời điểm cần phải hành động mạnh mẽ hơn để bảo đảm an toàn và bảo vệ những người đang thực hiện nhiệm vụ nhân đạo – những người mỗi ngày đang đặt tính mạng của mình vào nguy hiểm để giúp đỡ và cứu sống người khác.
Thế giới cần những người làm công tác nhân đạo hơn bao giờ hết. Đã đến lúc hành động vì nhân loại. Đừng ngoảnh mặt làm ngơ.
Bốn hành động để bảo vệ người làm công tác nhân đạo
Để biến những cam kết thành hành động cụ thể, IFRC kêu gọi các quốc gia và các bên liên quan tập trung vào bốn yêu cầu:
Tôn trọng: Tuân thủ luật nhân đạo quốc tế và tôn trọng nhân viên, tình nguyện viên nhân đạo. Việc bảo vệ họ không phải là một sự ưu ái mà là nghĩa vụ.
Phòng ngừa: Chủ động thực hiện các biện pháp cần thiết để ngăn chặn các cuộc tấn công nhằm vào người làm công tác nhân đạo trước khi chúng xảy ra.
Trách nhiệm giải trình: Điều tra và xử lý những hành vi tấn công, sát hại nhân viên và tình nguyện viên nhân đạo. Không thể để tình trạng không bị trừng phạt trở thành sự dung túng cho bạo lực.
Hỗ trợ: Đầu tư cho sự an toàn của cán bộ, nhân viên và tình nguyện viên thông qua đào tạo, trang thiết bị bảo hộ, bảo hiểm và các cơ chế hỗ trợ phù hợp cho gia đình những người hy sinh khi làm nhiệm vụ.
Đây không chỉ là trách nhiệm của các tổ chức nhân đạo. Bảo vệ người làm công tác nhân đạo là trách nhiệm chung của các quốc gia, các bên tham gia xung đột và toàn thể cộng đồng quốc tế.
Bảo vệ những người đang bảo vệ cộng đồng
Đối với Phong trào Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ, cán bộ, hội viên và tình nguyện viên chính là lực lượng trực tiếp đưa các giá trị nhân đạo đến với cộng đồng.
Họ có mặt khi thiên tai xảy ra, khi dịch bệnh bùng phát, khi người dân phải sơ tán, khi những người bị thương cần sơ cấp cứu và khi các gia đình dễ bị tổn thương cần sự trợ giúp.
Họ thường là những người đầu tiên đến và cũng là những người cuối cùng rời đi.
Tại Việt Nam, cán bộ, hội viên và tình nguyện viên Hội Chữ thập đỏ luôn đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động phòng ngừa, ứng phó thiên tai, thảm họa; cứu trợ khẩn cấp; chăm sóc sức khỏe; sơ cấp cứu; hiến máu tình nguyện và hỗ trợ phục hồi cho cộng đồng.
Việc bảo đảm an toàn cho lực lượng này vì thế là một yêu cầu quan trọng trong quá trình chuyên nghiệp hóa hoạt động nhân đạo, nâng cao năng lực ứng phó và xây dựng cộng đồng an toàn, sẵn sàng trước thiên tai, thảm họa.
Những chiếc áo đỏ mà cán bộ và tình nguyện viên Chữ thập đỏ, Trăng lưỡi liềm đỏ khoác lên người được thiết kế để nhận diện và bảo vệ họ.
Ngày Nhân đạo Thế giới 19/8/2026 vì vậy không chỉ là dịp để tưởng nhớ những người đã hy sinh trong khi thực hiện nhiệm vụ, mà còn là lời kêu gọi mỗi quốc gia, mỗi tổ chức và mỗi cá nhân cùng hành động.
Hãy tôn trọng người làm công tác nhân đạo.
Hãy bảo vệ cán bộ và tình nguyện viên nhân đạo.
Hãy bảo đảm để họ có thể thực hiện nhiệm vụ cứu người một cách an toàn.
Bảo vệ những người đang thực hiện sứ mệnh nhân đạo chính là bảo vệ quyền được sống, được chăm sóc và được trợ giúp của những người đang ở trong hoàn cảnh khó khăn nhất.
Hưởng ứng Ngày Nhân đạo Thế giới 2026, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam cùng Phong trào Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ toàn cầu tiếp tục lan tỏa tinh thần nhân đạo, thúc đẩy sự tôn trọng luật pháp quốc tế và góp phần xây dựng một môi trường an toàn hơn cho những người đang ngày ngày hành động vì cộng đồng.